MODELE BERLIET

Berliet to jedna z najważniejszych dawnych francuskich marek pojazdów ciężarowych i autobusów, powstała pod koniec XIX wieku i ostatecznie wchłonięta przez Renault Trucks pod koniec lat 70. XX wieku. Jej historia dobrze pokazuje rozwój francuskiego przemysłu motoryzacyjnego od pionierskich lat po konsolidację dużych koncernów.

Początki marki Berliet i rozwój przed I wojną
Założycielem firmy był Marius Berliet -francuski konstruktor i jeden z pionierów francuskiego przemysłu motoryzacyjnego. Urodził się 21 stycznia 1866 r. w Lyonie, a zmarł 17 maja 1949 r. w Cannes. Pochodził z robotniczej dzielnicy Croix‑Rousse. Jego ojciec prowadził warsztat tekstylny. Jako nastolatek Marius pomagał mu w pracy, ucząc się wieczorowo mechaniki i angielskiego. W połowie lat 90. XIX w. skonstruował własny jednocylindrowy silnik i pierwszy samochód, co stało się zaczątkiem przyszłego biznesu. Formalnie firma Automobiles Marius Berliet powstała w 1899 r. w rejonie Lyonu (Vénissieux). Na początku produkowała samochody osobowe z silnikami jedno- i dwucylindrowymi, szybko przechodząc do czterocylindrowych konstrukcji ze stalową ramą. W 1902 r. Berliet przejął zakład Audibert & Lavirotte w Lyonie, co pozwoliło zwiększyć produkcję. W 1906 r. firma sprzedała licencję na jedną ze swoich konstrukcji amerykańskiej firmie American Locomotive Company, co przyczyniło się do rozgłosu poza Europą.

I wojna światowa i ciężarówka CBA
Podczas I wojny światowej Berliet stał się jednym z głównych dostawców ciężarówek dla armii francuskiej, a na przedmieściach Lyonu powstał ogromny kompleks fabryczny Vénissieux/Saint‑Priest. Najsłynniejszym modelem był Berliet CBA (ładowność ok. 4–5 ton), który stał się ikoną „Voie Sacrée” – drogi zaopatrzeniowej do Verdun, gdzie dostarczał zaopatrzenie na front. W czasie wojny zakłady produkowały ciężarówki, pociski oraz – na licencji Renault – czołgi, co doprowadziło do gwałtownego wzrostu zatrudnienia do ponad 3000 pracowników i mocnej rozbudowy mocy produkcyjnych.

Kryzys lat 20., diesel i specjalizacja w ciężarówkach
Po wojnie popyt wojskowy się załamał, a błędna strategia modelowa (postawienie na jeden cywilny model osobowy) doprowadziła firmę do poważnych kłopotów finansowych. W 1921 r. Berliet trafił pod zarząd sądowy, a kontrolę kapitałową przejęły banki, choć Marius Berliet zachował kierownictwo operacyjne i później odzyskał pełną kontrolę. W kolejnej dekadzie firma stopniowo się odbudowała, koncentrując się na pojazdach użytkowych i rozwijając od 1930 r. własne silniki wysokoprężne; do 1939 r. produkcja samochodów osobowych została wygaszona, a Berliet stał się producentem ciężarówek, autobusów i pojazdów specjalnych.

II wojna światowa, powojenna odbudowa i ekspansja
W czasie II wojny światowej zakłady w strefie południowej początkowo produkowały m.in. silniki na gaz drzewny, lecz później władze Vichy nakazały kierowanie produkcji do Niemiec, co po wyzwoleniu stało się obciążeniem wizerunkowym. Po 1944 r. firma trafiła na kilka lat pod zarząd przymusowy władz francuskich (administration séquestre), który zakończył się w 1949 r. W latach 50. i 60. Berliet intensywnie rozwijał gamę ciężkich ciężarówek i autobusów, w tym modele przeznaczone do trudnych warunków (np. Sahary), oraz eksport – m.in. poprzez fabrykę w Rouïba w Algierii; w 1962 r. powołano silny dział badań, a w 1967 r. grupa Michelin wniosła do Berlieta produkcję ciężarówek Citroëna.

Przejęcie przez Citroëna i Renault, schyłek marki
Od końca lat 60. struktura właścicielska firmy zaczęła się zmieniać: Berliet trafił pod kontrolę Citroëna związanego z Michelin, co wzmocniło pozycję marki na rynku ciężarówek. W połowie lat 70. zatrudnienie w Automobiles Marius Berliet sięgało ok. 24 tys. osób, a firma była jednym z filarów francuskiego sektora pojazdów użytkowych. W latach 1974–1975 państwo francuskie doprowadziło do przejęcia Berlieta przez Renault i konsolidacji z Saviem; w 1978 powstało Renault Véhicules Industriels (RVI), a marka Berliet została stopniowo wycofana, znikając z rynku około 1980 r., przy czym dzisiejsze Renault Trucks wywodzi swoją historię z dorobku Berlieta.

Berliet w Polsce
Marka w Polsce kojarzy się z licencją na autobusy miejskie PR100/PR110 produkowane w Jelczu. Umowę licencyjną na PR100 podpisano 1 sierpnia 1972 r., a w latach 1972–1975 Jelcz produkował model Jelcz‑Berliet PR100, początkowo w głównie z części importowanych z Francji. Od 1975 r. wprowadzono zmodernizowany model Jelcz PR110 (początkowo Jelcz‑Berliet PR110) – 12‑metrową wersję PR100 z trzema parami drzwi, dostosowana do polskich wymagań. Do 1992 r. powstało ok. 12 tys. sztuk PR110U/M, które stały się prawdziwymi ikonami transportu publicznego w czasach PRL’u i zastąpiły przestarzałe już Jelcze „ogórki”. Oprócz licencyjnej produkcji w Jelczu do Polski trafiły też oryginalne francuskie Berliety PR100, testowane m.in. w Warszawie na początku lat 70.

Dziedzictwo marki Berliet.

Dziś Marius Berliet postrzegany jest jako samouk‑przemysłowiec, który z niewielkiego rodzinnego warsztatu stworzył globalnie rozpoznawalnego producenta ciężarówek i autobusów, a jego historię pielęgnuje Fondation de l’Automobile Marius‑Berliet.

Ta francuska fundacja zajmuje się zachowaniem dziedzictwa historycznego pojazdów, ze szczególnym naciskiem na markę Berliet i francuskie pojazdy użytkowe. Została utworzona w styczniu 1982 roku przez potomków Mariusa Berlieta we współpracy z Renault Véhicules Industriels, które przejęło działalność ciężarową Berlieta. Już w momencie powstania nadano jej status organizacji działającej w interesie publicznym. Fundacja zgromadziła kolekcję około 240 pojazdów wszystkich typów (samochody osobowe, ciężarówki, autobusy, autokary), wyłącznie marek francuskich, obejmujących okres od 1886 roku do współczesności. Zgromadzono również blisko 100 silników oraz obszerną dokumentację archiwalną: katalogi, instrukcje, zdjęcia, filmy i akta. Zbiory fundacji nie funkcjonują jak typowe muzeum otwarte codziennie dla publiczności. Udostępniane są głównie po wcześniejszym umówieniu wizyty lub przy okazji specjalnych wydarzeń, takich jak Dni Dziedzictwa. Siedziba i archiwa fundacji znajdują się w rejonie Lyonu, historycznym centrum działalności marki Berliet.